Danas se navršava 27 godina od otmice i ubistva 17 građana Srbije bošnjačke nacionalnosti iz mjesta Sjeverin kod Priboja, koje su izveli pripadnici snaga Vojske Republike Srpske (VRS) tokom sukoba u Bosni i Hercegovini (BiH).

Fond za humanitarno pravo (FHP) i Sandžački odbor za zaštitu ljudskih prava i sloboda (Sandžački odbor) u pisanom saopštenju podsjećaju da višegodišnja potraga porodica za posmrtnim ostacima žrtava još uvijek nije okončana i da je neprihvatljivo da institucije Srbije i nakon 27 godina odbijaju da porodicama žrtava pruže obeštećenje, podršku i priznanje, prenosi Anadolu Agency (AA).

Pripadnici jedinice "Osvetnici", koja je djelovala u okviru VRS, presreli su 22. oktobra 1992. godine, kod mosta na Limu u mestu Mioče (BiH), autobus užičkog preduzeća "Raketa", koji je saobraćao na redovnoj liniji Priboj - Rudo - Priboj.

Nakon legitimisanja svih putnika, iz autobusa su izveli 16 građana bošnjačke nacionalnosti: Mehmeda Šeba, Zafera Hadžića, Meda Hodžića, Medredina Hodžića, Ramiza Begovića, Derviša Softića, Mithada Softića, Muja Alihodžića, Aliju Mandala, Seada Pecikozu, Mustafu Bajramovića, Hajrudina Sajtarevića, Esada Džihića, Idriza Gibovića, Ramahudina Ćatovića i Mevlidu Koldžić, te ih vojnim kamionom odvezli u pravcu Višegrada, gde su ih brutalno pretukli i potom ubili na obali Drine. 

Kako podsjećaju iz Fonda za humanitarno pravo (FHP), veče uoči ovog događaja, ispred porodične kuće u Sjeverinu otet je Sabahudin Ćatović, odkada mu se gubi svaki trag.

Okružni sud u Beogradu je 2005. godine pravosnažno osudio četvoricu pripadnika jedinice „Osvetnici” na višegodišnje kazne zatvora. Uprkos izjavama s najvišeg vrha vlasti, stvarni napori da se posmrtni ostaci ovih nevino ubijenih građana pronađu su u potpunosti izostali.

-Pored ignorisanja prava porodica da znaju istinu o sudbini njihovih najbližih, država Srbija uporno odbija da im pruži obeštećenje za pretrpljenu bol ida im prizna status članova porodica civilnih žrtava rata, koji bi im doneo skromnu, ali za njih važnu simboličku i materijalnu podršku. Jedini pozitivan korak načinila je opština Priboj, koja je pomogla u izgradnji spomen-obilježja otkrivenog u oktobru 2015. godine, što predstavlja rijedak primjer odgovornog odnosa institucija Srbije prema žrtvama koje dolaze iz manjinske etničke zajednice. Porodice ubijenih Sjeverinaca bezuspješno su pokušale da dobiju obeštećenje za ubistvo svojih najbližih, tuživši Republiku Srbiju 2007. godine zbog njene podrške VRS, kao i zbog njene odgovornosti za nesprečavanje ovog zločina i obaveze da zaštite građane pograničnog područja u vrijeme trajanja oružanog sukoba u susjednoj BiH. Nakon više od šest godina suđenja, njihova tužba je odbijena s obrazloženjem da ne postoji veza države Srbije i zločina koji se dogodio - navodi FHP.

Evropski sud za ljudska prava je u februaru 2019. godine odbio da razmatra predstavku koju su mu članovi porodica uputili, s obrazloženjem da se zločin dogodio prije nego što je Srbija ratifikovala Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, čime su iscrpljene sve pravne instance kojima su porodice žrtava mogle da se obrate za ostvarenje svog prava na naknadu štete.

-Pored nastojanja da za svoje stradanje dobiju adekvatno obeštećenje, porodice žrtava se suočavaju i sa dugogodišnjim odbijanjem institucija Srbije da se za civilne žrtve rata proglase članovi njihovih porodica. Razlog za odbijanje dodjeljivanja statusa civilne žrtve rata nalazi se u diskriminatornim odredbama važećeg Zakona o pravima civilnih invalida rata. Naime, iako su žrtve otmice u Sjeverinu bile državljani Srbije, zločin se dogodio na teritoriji BiH i to od vojske koju Srbija ne smatra neprijateljskom, te se Sandžački odbor za zaštitu ljudskih prava i sloboda iz tih razloga te žrtve, u očima institucija Srbije, ne smatraju civilnim žrtvama rata. Iako je Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja izradilo Nacrt zakona koji je potpunije trebalo da uredi prava civilnih žrtava rata, u Nacrtu je zadržano diskriminatorno rješenje iz važećeg zakona. Ukoliko se usvoji postojeći Nacrt zakona, žrtve iz Sjeverina i dalje neće moći da steknu status civilnih žrtava rata - upozoravaju iz FHP-a.

Tokom prethodnih 27 godina pronađeni su posmrtni ostaci samo jedne žrtve, dok se ostali i dalje vode kao nestali. Dugogodišnji bezuspješni napori porodica žrtava da ostvare svoje pravo na reparacije i status civilnih žrtava reflektuje težnju institucija da izbegnu priznavanje odgovornosti Srbije za otmice i ubistva stanovnika Sjeverina. Sa druge strane, neuspešna potraga za tijelima ubijenih svjedoči o svjesnom i namjernom sprečavanju svakog pokušaja da se otkrije istina o njihovom stradanju.

-Tokom višegodišnje borbe za priznavanje prava žrtvama ratnih zločina, FHP i Sandžački odbor svedočili su kontinuiranom odnosu ignorisanja i diskriminacije sjeverinskih žrtava od institucija Srbije. Iz tog razloga FHP i Sandžački odbor zahtijevaju od institucija Srbije da napuste politiku izbjegavanja odgovornosti za kršenja ljudskih prava tokom 1990-ih, te da žrtvama omoguće da saznaju istinu o sudbini njihovih najmilijih - navodi se u saopćenju povodom 27. godišnjice otmice u Sjeverinu.