Vakcinu AstraZeneca prate kontroverze, tačnije rizika od mogućih stvaranja ugrušaka u krvi. Naučnici to stručno nazivaju "vakcinom inducirana protrombotska imunološka trombocitopenija" (CIPIT, op.a.), ali šta to zapravo znači i koji su stvarni rizici?

Kao što se može zaključiti iz stručnog naziva, riječ je o verziji krvnog poremećaja trombocitopenije, a taj poremećaj znači manjak krvnih pločica (trombocita) koji su uključeni u zgrušavanje. Krvne pločice formiraju ugruške koji pak zaustavljaju krvarenje, a kad u krvi nema dovoljno trombocita, onda se krvni ugrušci ne mogu formirati i dolazi do pojave pretjeranog krvarenja, prenosi The Conversation.

Taj poremećaj ima i genetsku komponentu, no može se javiti i korištenjem više od 300 učestalih i dostupnih lijekova, uključujući i pencilin te određene lijekove za ublažavanje boli. U rijetkim slučajevima, trombocitopeniju može izazvati i kinin, koji se dodaje kao okus tonik vodi.

Simptomi CIPIT-a uključuju jaku glavobolju, bol u abdomenu te napade. Ti su siptomi slični i onima regularne i s vakcinom nepovezane trombocitopenije.

U rijetkim slučajevima trombocitopenije, krvni ugrušci mogu nastati u žilama koje odvode krv iz mozga. Evropska agencija za lijekove izvijestrila je da su zaprimili izvještaj od 169 slučajeva krvnih ugrušaka u mozgu kod osoba koje su primile vakcinu AstraZeneca.

U najtežim slučajevima, trombocitopenija može biti i smrtonosna. Postoje izvještaji o smrtnim slučajevima od krvnih ugrušaka koji su povezani s vakcinom AstraZeneca, a samo u Velikoj Britaniji postoje izvještaji o 19 takvih slučajeva.

CIPIT se prema dostupnim podacima manifestira četiri do 20 dana nakon primanja vakcine, a do sada je problem najviše uočen kod žena u dobi ispod 65 godina.

Kako onda vakcina potencijalno uzrokuje trombocitopeniju? Dio "protrombotska imunološka" u CIPIT nazivu označava da je riječ pretjeranoj aktivaciji imuniteta.

Neuobičajena nuspojava

Kod određenih ljudi, vakcina AstraZeneca čini se proizvodi antitijela koja reagiraju na krvne pločice i tjeraju ih da se lijepe što posljedično dovodi do stvaranja krvnog ugruška. To zauzvrat dovodi do smanjenja cirkulacije krvnih pločica u krvi, odnosno manifestira se kao manjak tromobicita u krvi ili trombocitopenija.

Antitijela koja se proizvedu u tim rijetkim slučajevima kod primatelja vakcine AstraZeneca, slična su onima koja se pronalaze kod osoba koje uzimaju heparin, lijek protiv zgrušavanja krvi.

U slučaju heparina, jedan od dvadeset pacijenata razvija heparinom induciranu trombocitopeniju.

Iako se još uvijek treba tačno utvrditi uzrok i posljedica ove neuobičajene nuspojave kod vakcina AstraZeneca, moguće je da je riječ o istom biološkom mehanizmu nastanka poremećaja trombocitopenije kao i kod uzimanja heparina.

Koliko je česta trombocitopenija?

Prirodnim putem trombocitopenija se javlja kod jedne na svakih 30.000 odraslih osoba godišnje u SAD-u.

Prema podacima koje je prikupilo Društvo za trombozu i hemostazu Australije i Novog Zelanda, CIPIT je još rjeđa pojava i njegova frekventnost je na nivou jednog slučaja na pola miliona ljudi. No, iz spomenutog Društva ističu da su njihovi podaci ipak nepotpuni.

Različite države imaju različite brojke po tom pitanju. Norveška primjera radi, ima podatak da je frekventnost znatno veća, odnosno jedan slučaj na 25.000 odraslih u dobi ispod 65 godina, koji su doživjeli nizak broj trombocita, krvarenje i tromboze po cijelom tijelu.

Međutim, kod tih podataka nije uzeta mogućnost da se trombocitopenija pojavila prirodnim putem, što čitavu stvar samo dodatno komplicira. No, kad se sve uzme u obzir, čini se da je trombocitopenija češća pojava u generalnoj populaciji nego kod vakicinisanih osoba.

Oprez, ali bez panike

Uz sve navedeno, razumno je biti oprezan i pratiti eventualne simptome koji bi ukazivali na trombocitopeniju kod onih koji su primili vakcinu AstraZeneca.

U periodu do 28 dana nakon primanja vakcine, treba obratiti pažnji na iduće simptome koji bi mogli značiti da je možda došlo do navedenog krvnog poremećaja:

- nedosatatak daha

- bol u prsima ili trbuhu

- otečenost u nozi ili hladnija noga

- teška ili pogoršavajuća glavobolja

- zamućen vid

- uporno krvarenje

- nastanak višestrukih manjih modrica, crvenkaste ili ružičaste tačkice te krvni žuljevi ispod kože.

Ako i primjetite ovakve simptome, onda radi mjere opreza potražite savjet ljekara. Panika je u tom slučaju posve kontraproduktivna.